Thường Lạc Ngã Mỹ 

tk || bài giảng || suy gẫm || kalama || sách

Thường Lạc Ngã Mỹ

Chuyện đầu tiên khi tu Tứ niệm xứ là phải có chánh niệm và trí tuệ. Chánh niệm nó cho mình biết cái HOW. Có nghĩa là biết cơ thể thân tâm mình nó đang như thế nào? Nó đang đi đứng, đang nằm, ngồi, tiểu tiện, nhai nuốt, co duỗi, cầm lên, để xuống...Đó là biết cái how. Còn biết cái WHAT là biết rõ cái gì mà nó đang diễn ra. Đang đi biết là đang đi. Bực mình xảy ra là biết rõ “Ố ô, đây là tâm sân", hoắc là "Ố ô đây là ganh tị", "Ố ô đây là sự sợ hãi". Cái biết đó là biết cái what. "How" là thế nào, "What" là cái gì? Nhưng đủ chưa? – Chưa!

Sẽ có một ngày khi niệm, tuệ nó đủ rồi thì tự nhiên các vị sẽ từng bước bỏ được 4 cái "điên đảo kiến" (Bắc Tông gọi là “điên đảo mộng tưởng”, mà tu tuệ quán là “viễn ly điên đảo mộng tưởng”) sau đây:

  1. Thường: Vạn hữu là vô thường; vậy mà có kẻ lén lén âm thầm mong đợi một cái trường cửu. Có nghĩa là có ý kiếm tìm hoặc hy vọng cái “thường” trong cái “vô thường”. Đó là điên đảo kiến thứ nhứt.

  2. Lạc: Vạn hữu là bất trắc bất toàn, là đau khổ; vậy mà có kẻ dốc lòng trông mong đợi chờ đầu tư xây dựng và kiến thiết một cái lý tưởng trốn khổ tìm vui. Đây là cái điên đảo kiến thứ hai.

  3. Ngã: Vạn hữu là do các duyên lắp ráp nên, không có gì tồn tại độc lập, không có một cá thể trường tồn bất biến. Cá thể là đã không có rồi, bởi tất cả đều là transitional, là lắp ráp, là composition, giả hợp chứ không có thật. Không có một cá thể đơn thuần, thuần túy. Như giọt nước (drop), drop là số ít. Nhưng theo trong Phật pháp không có cái nào là giọt nước. Mà nó là sự tổng hợp, sự gặp gỡ của nhiều thứ hóa chất ở trong một giọt nước, nó mới làm nên một giọt nước. Một sơi tóc,một hạt bụi li ti bay trong gió thì nó cũng không phải là một, mà nó có vô số thành tố, điều kiện nhân duyên để hạt bụi đó thành tựu. Như vậy ở đây toàn là đồ ráp. Tất cả mọi cá thể đều không có thì làm gì có một CÁI TÔI? Cái tôi là cái “một” mà đàng này không có. Thứ nhứt là mọi thứ là lắp ráp. Thứ hai, mọi thứ do duyên mà có. Mà đã có rồi thì cũng do duyên mà mất đi. Như vậy trong một thế giới vô ngã mà ráng đi tìm môt cái “ tôi”, một cái “của tôi”, một cái “thuộc về tôi”, thì đó là điên đảo kiến thứ ba.

  4. Mỹ là điên đảo kiến thứ tư, là đi tìm "cái đẹp" trong thế giới "không có đẹp xấu".

Bên Bắc truyền gọi là 4 cái này là "thường lạc ngã tịnh" và họ có nhiều cách diễn giải tôi không muốn bàn ở đây. Đó là chuyện tế nhị, nhạy cảm. Tôi chỉ muốn nói mấy bản Hán tạng dịch là “thường lạc ngã tịnh”. Nhưng chữ “tịnh” ở đây tôi đã nói một tỷ lần rồi. Họ dịch chữ “tịnh” này là do khuynh hướng hồi xưa ở các dịch trường có những vị du học ở Ấn Độ về cực giỏi tiếng Hán. Nhưng cũng có những vị du học Ấn về cực giỏi tiếng Phạn. Rồi họ dạy cho lớp truyền thừa tại Trung Quốc, mà lớp này dĩ nhiên không giỏi bằng sư phụ. Để thúc đẩy tiến độ, tốc độ dịch Kinh cho lẹ, họ áp dụng một cách rất khoa học, nhưng hơi cứng ngắc. Đó là mỗi chữ Phạn như vậy họ chọn ra nghĩa nào mà nó phổ biến nhất, lấy cái nghĩa đó làm nghĩa qui định. Nghĩa là cứ hễ chạm tới chữ đó là cả một dịch trường, ông này dịch Pháp Hoa, ông kia dịch Lăng Nghiêm, Lăng Già, Kim cang, Trung Quán, Câu Xá, Trí Độ, ... đều dịch như nhau. Tất cả hễ cứ thấy chữ pañña là phang vô “tuệ”, cứ thấy guṇa là quất “ân đức”, thấy subha thì dịch là “tịnh”. Cứ như vậy. Trong khi chữ “subha” và chữ “sobhana” đều cùng một nghĩa là “sạch, đẹp”. Trong tiếng Thái có chữ “saath” và tiếng Việt có chữ “sạch” là có cùng một gốc. Trong tiếng KhMer cũng có chữ “saạp” cũng nghĩa là “đẹp”, rất là thú vị! Thì chữ subha có hai nghĩa là “sạch”, “đẹp”. Nhưng các dịch trường thỏa thuận với nhau hễ thấy “subha” là phang ngay chữ “tịnh” cho dễ nhớ. Cho nên "thường" là nicca (Pali), "lạc" là sukkha, "ngã" là atta, còn "tịnh" là subha. Cứ vậy mà từ đó mới ra cái khái niệm “thường lạc ngã tịnh”.

Thực ra trong chú giải Nam truyền Pali ghi rất rõ chữ “subha” này là “đẹp”. Vì sao? Vì khái niệm “sạch” nó hạn chế lắm. Sạch nó chỉ đối với cái dơ, trong khi cái đẹp nó bao trùm luôn cả cái sạch. Thí dụ một bài hát đẹp, một ca từ đẹp, một nghĩa cử, một nụ hoa, một nhân cách, bầu trời, một ngày đẹp, cuộc tình đẹp... Mình thấy chữ “đẹp” này xài cho rất nhiều trường hợp vật chất lẫn tinh thần. Thực ra mà nói chữ “sạch”, thì mức hấp dẫn của chữ “sạch” cũng không bằng chữ “đẹp”. Cho nên căn cứ theo văn hóa, ngôn ngữ VN, và cũng căn cứ theo sớ giải Pali thì chữ “subha” này nên dịch là “mỹ”: “thường lạc ngã mỹ” chớ không phải “thường lạc ngã tịnh”. Nên nhớ cái câu này!

Thì điên đảo kiến thứ nhứt là đi kiếm, tìm, xây dựng cái “thường tại” trong cái “vô thường”. Thứ hai là đi đầu tư kiến thiết xây dựng cái "hạnh phúc" trong cõi "đau khổ". Thứ ba là hy vọng, đầu tư, kiến thiết một "cái tôi, của tôi, thuộc về tôi" trong cõi đời "vô ngã". Thứ tư là đi tìm "cái đẹp" trong thế giới "không có đẹp xấu". Chỗ này định nghĩa hơi khó, không thể nói đi tìm “cái đẹp trong thế giới không đẹp” mà phải là “thế giới không đẹp xấu”. Bởi vì cái “đẹp xấu” là một giả niệm, vọng niệm, không có thật.

Trích bài Dọn phòng - Sư Giác Nguyên giảng (11/01/2020)

Kalama tri ân bạn buithibuukim ghi chép.


Lục Ðạo sanh tử | | Mạt Pháp

Làm | | Chánh Đẳng Giác

English





zoom || tk || youtube || facebook || bài giảng || suy gẫm || hỏi & đáp
kalama || hình ảnh || sách || english

© www.toaikhanh.com